بایگانی روزانه: فروردین ۴, ۱۳۹۷

دوم فروردین سالگرد درگذشت محسن نوربخش، معروفترین رئیس کل بانک مرکزی

کد خبر : ۹۰۵۷۹
تاریخ انتشار : ۲ فروردین ۱۳۹۷

Print This Post Print This Post
Email This Post Email This Post
minuspspbplus

پایگاه خبری تحلیلی بانک مردم: امروز دوم فروردین سالگرد درگذشت سید محسن نوربخش یکی از مقتدرترین روسای بانک مرکزی ایران است.

به گزارش بانک مردم، مرحوم نوربخش در در شامگاه ۲ فروردین ۱۳۸۲ در بیمارستان نوشهر به علت سکته قلبی درگذشت و در قطعه ۲۵ بهشت زهرا به خاک سپرده شد. او قبلاً یک بار عمل قلب انجام داده بود.

محمد خاتمی رئیس جمهور وقت پس از مرگش از او به عنوان مردی قابل ستایش، دلسوز وهوشمند تمجید کرد.ابراهیم شیبانی پس از وی عهده دار این سمت شد

زندگینامه نوربخش

زندگی مرحوم نوربخش پر فراز و نشیب بود. پس از انتخاب آیت الله خامنه‌ای به ریاست جمهوری و رد گزینه‌های اول او همچون علی‌اکبر ولایتی و محمد غرضی برای نخست وزیری، وی برای تصدی نخست وزیری مطرح بود، اما نهایتاً میرحسین موسوی به مجلس معرفی شد.

نوربخش برای تصدی پست وزارت اقتصاد و دارایی در دولت دوم هاشمی رفسنجانی معرفی شد اما موفق به دریافت رای اعتماد نشد. وی همچنین استاد اقتصاد دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی بوده است.

زندگی شخصی

محسن نوربخش سال ۱۳۲۷ در خانواده‌ای مذهبی، نظامی و اهل تجارت در اصفهان بدنیا آمد. پدر و عموی نوربخش هر دو نظامی بودند. دکتر نوربخش در سال ۱۳۵۳ با معظم کرباسی ازدواج می‌کند. پدرش آشنایی نزدیکی با سید محمد حسینی بهشتی داشت.

قبل از انقلاب

نوربخش قبل از انقلاب توانست ارتباط نزدیکی با روحانیون سرشناسی جون آیت الله خمینی، آیت‌الله رفسنجانی و شهید بهشتی داشته باشد وبه گفتهٔ خود نور بخش یکی از افراد کلیدی بود که پیام‌های بهشتی را به احزاب یا گروه‌های خارج از کشور می رساند. او قبل از انقلاب عضو انجمن اسلامی دانشجویان در کالیفرنیا بود.

پس از انقلاب

محسن نوربخش، از جمله جوانان ایرانی مشغول به تحصیل در دانشگاه‌های آمریکا بود که بعد از سقوط رژیم شاهنشاهی، وقتی تحصیلات خود را پایان داد، با دریافت دکترای اقتصاد به تهران برگشت. اول بار نام محسن نوربخش زمانی بر زبان آمد که محمدعلی رجائی، اولین نخست وزیر به مقابله با اولین رییس جمهور ابوالحسن بنی صدر رفت و علی رضا صادق نوبری رییس انتخابی وی برای بانک مرکزی را که تحصیل کرده بانکداری در فرانسه بود نپذیرفت و به جای او نوربخش را قرار داد که در چند مقاله نظریات اقتصادی بنی صدر و تیم او را به نقد کشیده بود. به این ترتیب محسن نوربخش در دومین سال از تاسیس جمهوری اسلامی در ۲۳خرداد ۱۳۵۹در مقام ریاست بانک مرکزی قرار گرفت و تا دومین روز از سال ۱۳۸۲ وقتی که از جهان رفت، همچنان در آن سمت بود،(جز در سال ۶۵ که جای خود را به مجید قاسمی داد) در این فاصله، دوره‌ای به نمایندگی مجلس و پنج سالی را به عنوان وزیر اقتصاد و معاون اقتصادی رییس جمهور هاشمی رفسنجانی گذراند اما باز به بانک مرکزی جمهوری اسلامی برگشت.

وی تا قبل از مرگش یک بار به مقام نخست وزیری نزدیک شد و یک بار نیز نام او به عنوان نامزد ریاست جمهوری بر زبان‌ها جاری گشت و در تمام این سال‌ها در بخش اقتصادی باقی ماند و فعالیت سیاسی وی منحصر شد به شرکت در تاسیس حزب کارگزاران سازندگی و عضویت شورای مرکزی آن که آن هم به دنبال زندانی شدن غلامحسین کرباسچی عملاً منتفی گردید. در آبان سال ۱۳۶۰ که موضوع انتخاب نخست وزیر به مسئله‌ای بین رییس جمهور علی خامنه‌ای و مجلس تبدیل شده بود و اکثریت نمایندگان مجلس به پایداری محمد خاتمی، نماینده اردکان علی اکبر ولایتی را که اولین انتخاب رییس جمهور جدید بود نپذیرفت و دومین پیشنهاد او محمد غرضی هم به مانع برخورد به نوشته هاشمی رفسنجانی در خاطرات خود “قرار شد دکتر محسن نوربخش رییس بانک مرکزی (برای نخست وزیری) مطرح شود چون امام گفته‌اند که بهتر است حزبی نباشد که اتهام انحصار طلبی وارد نشود.” ولی سرانجام با انتخاب میرحسین موسوی، به بحرانی که در اولین روزهای ریاست جمهوری آیت الله خامنه‌ای بین مجلس و وی ایجاد شده بود پایان داده شد و نام محسن نوربخش بار دیگر زمانی به میان آمد که گروه‌های سیاسی به دنبال جانشینی برای هاشمی رفسنجانی می‌گشتند و اکثر اعضای دولت پس از نومید شدن از شرکت حسن حبیبی و غلامحسین کرباسچی به فکر محسن نوربخش افتادند که حوادث بهار سال ۱۳۷۶ کار را به انتخاب محمد خاتمی کشاند. دوران دشوار جنگ با عراق که سه سال آن کشور تحت محاصره اقتصادی آمریکا با کمبود شدید منابع پولی و ارزی برای تامین مایحتاج عمومی و نیازهای نظامی روبرو شده بود محسن نوربخش در جستجوی دادن انضباطی به سیاست‌های پولی کشور با دولت میرحسین موسوی به اختلاف رسید و جای خود را به جواد ایروانی داد که منتخب جناح چپ بود و خود با شرکت در انتخابات مجلس در فهرستی جا گرفت که نام هاشمی رفسنجانی در صدر آن بود و با ۶۶۶ هزار رای از مردم تهران به مجلس رفت.

نوربخش با پایان جنگ و آغاز ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی به عنوان وزیر دارائی و امور اقتصادی وارد کابینه وی شد اما مجلس پنجم که جناح محافظه کار در آن اکثریت یافته بود وی را در مقام وزارت نپذیرفت و به فاصله چند دقیقه از سوی هاشمی رفسنجانی به معاونت اقتصادی رییس جمهور انتخاب شد، مقامی که چندی بعد با رفتن وی از پست‌های اجرائی حذف شد و نوربخش بار دیگر به ریاست بانک مرکزی جمهوری اسلامی منصوب گردید. تحت ریاست محسن نوربخش، بانک مرکزی جمهوری اسلامی هم دوران پائین آمدن روز به روز ارزش پول ملی ایران را تجربه کرد و هم در شش ساله آخر، دوران ثابت نگاه داشتن ارزش ریال در مقابل پول‌های معتبر جهانی. در هر دو دوره وی با شدت از سیاست‌های پولی جمهوری اسلامی دفاع کرد. در دو سال اخیر نوربخش از جانب هر دو جناح سیاسی مورد انتقاد قرار گرفت. هواداران اصلاحات مایل بودند شخصی که هماهنگی بیشتری با سیاست‌های اقتصادی دولت داشته باشد در آن مقام قرار گیرد و جناح محافظه کار هم به جهت تاکید نوربخش بر سیاست‌های کنترل حجم پول و انضباط پولی از وی راضی نبود.

عضویت در حزب کارگزاران سازندگی

حزب کارگزاران در سال ۱۳۷۴ و در زمانی که انتخابات مجلس پنجم در حال انجام بود با انتشار یک لیست به نام “کارگزاران سازندگی ایران” خود را معرفی کرد که بعدها به دلیل مخالفت‌هایی که بر سر نام این گروه توسط کارگزاران نظام به وجود آمد، با نام “جمعی از کارگزاران سازندگی” وارد عرصه سیاسی شد و تا کنون هم فعالیتش ادامه دارد.

در بیانیه اعلام موجودیت این حزب، نام‌هایی دیده می‌شد که اغلب چهره‌های آشنایی بودند و سال‌ها سابقه حضور در قدرت را داشتند و بر کرسی وزارت، معاونت رئیس جمهور، ریاست بانک مرکزی و شهرداری تهران نشسته بودند. این امر به خوبی بیانگر آن بود که مدیران اجرایی کشور با تشکیل گروه، قصد بسط قدرت خود به دیگر عرصه‌های حاکمیت را داشتند تا شرایطی فراهم آورند که در مسند قدرت باقی بمانند. به عبارتی کارگزاران در نگاه مؤسسین آن، کارکرد حزبی به معنای متداول آن که وظیفه «کادرسازی» و «مدیر پروری» دارد را نداشت و تنها وجه اشتراک مؤسسین بقای در قدرت بود؛ محسن نوربخش از اعضای هیأت مؤسس و عضو شورای مرکزی این حزب به شمار می‌رفت.

نماینده جمهوری اسلامی در بانک بین‌الملل

در زمان نخست وزیری شهید رجایی، نوربخش به عنوان نماینده دولت در بانک بین‌الملل انتخاب شد تا برای همکاری‌های بین‌المللی با دیگر کشورها اقدام‌های لازم را انجام دهد. هیأت وزیران در جلسه مورخ ۱۳۵۹/۱۱/۲۹ بنا به پیشنهاد وزارت امور اقتصادی، محسن نوربخش، معاون کل وزارت امور اقتصادی و دارایی را به عنوان نماینده اصلی دولت جمهوری اسلامی ایران در بانک بین‌المللی انتخاب و تعیین نمود.

گزارشی از روز تشییع نوربخش

مطلب زیر در روزنامه همشهری در فروردین ۱۳۸۲ چاپ شده که بازخوانی آن جالب است:

پس از آن که پزشکان شیفت عید بیمارستان تامین اجتماعی چالوس در ساعات آغازین نیمه شب سوم فروردین ۸۰ از درمان مرد «تمام فصول» اقتصاد ایران عاجز ماندند به مسئولین سردخانه بیمارستان بانک ملی ایران اطلاع داده شد که تا چند ساعات دیگر پیکر رئیس کل را تحویل می گیرند. او از کودکی دچار عارضه روماتیسم قلبی بود و ۱۸ سال پیش خارج از ایران قلبش تحت عمل جراحی قرار گرفته بود. پس فردا صبح ساعت ۹ ، سی دقیقه قبل از موعد، محوطه پشت ساختمان میدان فردوسی بانک مرکزی مملو از رنگ سیاه شد. تصویر سیاه و سفید نوربخش بر دیوارها نصب شده بود. کارمندان ساختمان فردوسی که مدتی بود دیگر صبح ها رئیس را نمی دیدند از پشت شیشه ها نگاه های جمعیت را نظاره می کردند. گرچه او به ساختمان انفورماتیک بانک مرکزی در میرداماد تهران نقل مکان کرده بود، اما هویت بانک مرکزی و ریاست نوربخش بیشتر در محوطه ساختمان های ضلع جنوبی سفارت انگلیس و همسایه شرقی بیمارستان بانک ملی احساس می شد. دکتر مهدی نواب معاون امور بین المللی وزیر صنایع در نقش میزبان مراسم بود، وزرا را یک به یک به سمت نقطه ای که کالبد دکتر در پرچم ایران پیچیده شده بود، هدایت می کرد. محمدرضا عارف، علی یونسی، صفدر حسینی، محمود حجتی، کمال خرازی، محمد ستاری فر، علی شمخانی، اسحاق جهانگیری، مسعود پزشکیان و بالاخره طهماسب مظاهری.

مافوق رئیس کل بانک مرکزی که در آستانه نوروز درباره نوربخش گفته بود: اختلاف نظر طبیعی است اما اگر نتوانم ادامه دهم اقدام خواهم کرد. چالش وزیر امور اقتصادی و دارایی با نوربخش گرچه برای مظاهری سنگین و غیرمنتظره بود، اما دکتر دیر زمانی بود که آزمون اختلاف با وزیر اقتصاد را آزموده بود. رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و رئیس جمهور تمامی نزدیکان را به آیین تدفین دولتمرد خود گسیل کرده بودند. محسن هاشمی، حسین مرعشی و محمد هاشمی از کرمانی های مقیم تهران و محمدرضا خاتمی و حجت الاسلام صدوقی از استان یزد سران نظام جمهوری اسلامی را نمایندگی می کردند.

امام جمارانی و توسلی هم به روال همیشگی فرستادگان رسمی رئیس جمهور خاتمی بودند. دو دوست روحانی که به همراه برادر رئیس جمهور فصل مشترک نهاد ریاست جمهوری و بیت حضرت امام(ره) را تشکیل می دهند. محمد هاشمی بیش از همه می گریست و غمی حادتر از خانواده نوربخش را بروز می داد. جعفر مجرد معاون ارزی بانک مرکزی، مهدی نواب، غلامحسین کرباسچی، ابراهیم شیبانی دبیر کل بانک مرکزی، محمد عطریانفر و محمدعلی نجفی از مقرب ترین دوستان دکتر بوده اند، همه در بهت بودند. محمدعلی نجفی شب قبل سفربم را ناتمام گذاشته و از طریق فرودگاه کرمان خود را به تهران رسانده بود. مهدی کروبی رئیس مجلس شورای اسلامی هم که در سفر غیررسمی قشم به سر می برد به مراسم نرسید. گرچه نزدیکان او از مجمع روحانیون مبارز در این مراسم شرکت کرده بودند. چه اینکه توسلی پیش نماز میت بر پیکر نوربخش بود و مجید انصاری هم در اولین مراسم ترحیم سخنرانی کرد. اعضای حزب کارگزاران سازندگی ایران صاحب عزای حقیقی بودند. متوفی به همراه اسحاق جهانگیری تنها اعضای حزب در کابینه فعلی بودند.

حالا دیگر با شکست در انتخابات ۹ اسفند وزارت صنایع و معادن آخرین برگ درخت این حزب است. شاید به همین سبب باشد که نجفی عضو موثر حزب هم حالا مشاور ارشد وزیر صنایع است.

نوربخش تا میدان امام (ره) تهران تشییع شد و از آن جا تا بهشت زهرا همراهان پیکر او را با خودرو مشایعت کردند. شاید تاثر برجسته ترین اقتصاددانان ایرانی، نقطه تمایز تدفین محسن نوربخش با مراسم مشابه بود. او علاوه بر مانایی در مدیریت اجرایی، آن قدر معتبر بود که از محمد طبیبیان، علی نقی مشایخی، مسعود روغنی زنجانی، احمدرضا جلالی نائینی، غلامعلی فرجادی تا حمید برادران شرکأ ،احمد توکلی و مجید قاسمی در آیین بزرگداشتش بگریند. قاسمی در دوره کوتاه ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۸ که نوربخش به وکالت مردم در مجلس سوم رسیده بود، رئیس بانک مرکزی شد. پس از این دوران با استقرار کابینه پنجم امضای نوربخش روی اسکناس های ایرانی کمی به سمت راست لغزید و او برای اولین و آخرین بار وزیر اقتصاد شد و محمدحسین عادلی به عنوان رئیس کل اسکناس هایی که برای نخستین بار با تصویر رهبر فقید انقلاب منتشر شده بود را امضا کرد. رای اعتماد مجلس سوم به وزیر امور اقتصادی و دارایی توسط مجلس چهارم تکرار نشد و رئیس جمهور در اقدامی سریع او را به معاونت اقتصادی خود برگزید. حرکتی که ۵ سال بعد توسط پنجمین رئیس جمهور تکرار شد و وی وزیر کشور استیضاح شده خود را به معاونت اجتماعی منصوب کرد.

چند ماهی طول کشید تا در سال ۱۳۶۲ جانشینی ها انجام شود. عادلی به سفارت ایران در اتاوا رفت و مرتضی محمدخان رئیس کل گمرک ایران به وزارت رسید. نوربخش باز هم رئیس کل شد، حکیم رئیس کلی او این بار تا پایان حیاتش دوام آورد.

در فضای اطراف قطعه ۲۵ بهشت زهرا صفوف نماز شکل گرفت. گفته می شد با دفن نوربخش در کنار شهدای هیأت دولت موافقت نشده است. بنایی که طراح و معمار آن میرحسین موسوی آخرین نخست وزیر ایران است. شهید محمدعلی رجایی، محمدجواد باهنر و شهدای انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی (هفتم تیر) در سایه این بنای یادبود به خاک سپرده شده اند. پس از انتقال پیکر وزیر شهید نفت، تندگویان، به این قطعه بود که قانونی نانوشته این مقبره جمعی را به اعضای فقید هیأت دولت اختصاص داد.

اما این سنت که در مورد مرحوم رحمان دادمان، اولین عضو متوفی کابینه خاتمی هم رخ داد، برای نوربخش تکرار نشد. عکس بزرگ دکتر در قاب طلایی بر دست تشییع کنندگان خودنمایی می کرد. در محوطه ای که بلاانقطاع پیام هایی نامتناسب با فضای عزاداری پخش می شد، همه چشم ها به سوی چهره ای آشنا که حداقل هفته ای چند از سیما پخش می شد، خیره شد. صدای گوینده ای که دائما درباره حفاظت از اشیأ قیمتی و زیورآلات همراه اجساد حرف می زد و جمعیت شایان توجه همراه نوربخش، نماز میت او را به جایی دیگر کشاند. از وزرا تنها چند نفری تا بهشت زهرا آمدند. عجیب آنکه در تشییع به جز ۳ نفر هیچ فرد دیگری از چهره های موسوم به محافظه کار حاضر نشده بودند. علی لاریجانی ریاست سازمان صداوسیما، داوود دانش جعفری دبیر کمیسیون اقتصادی مجمع تشخیص مصلحت نظام و رضا عبداللهی رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس. گو آنکه صف بندی های سیاسی ایران در روابط انسانی و شخصی سیاست مردان ایران اثر گذارده است. اولین مجلس ترحیم عصر روز سه شنبه در مسجد ارگ تهران و به میزبانی هیأت وزیران برگزار شد. رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و رئیس جمهور در این مراسم شرکت کردند. حجت الاسلام رسولی محلاتی هم به نمایندگی از مقام معظم رهبری در مجلس حضور داشت. مجید انصاری نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان واعظ این مراسم بود. او در سخنانش بیشتر به ناآرامی های منطقه و محکوم کردن حمله ائتلاف آمریکا – انگلیس و متحدانشان پرداخت.

آخرین مراسم هفته گذشته مجلس ترحیمی بود که از سوی دوستان دکتر نوربخش در مسجد نور تهران ترتیب یافته بود. جایی که چند ماه پیش مراسم علیرضا نوری نماینده تهران را به خود دیده بود. سالن تقریبا در هنگامه آغاز مراسم (ساعت ۱۴) پر شد. دسته های بی شمار گل از طرف سازمان ها و وزارتخانه ها فاصله ورودی مسجد و انتهای سالن را با گلایل سفید رنگ پوشانده بود. کوچه مسجد از خیابان دکتر فاطمی به روی خودروها بسته شده بود فقط سواری های مقامات کشور اجازه ورود می یافتند و ماشین های نمره سیاسی.

شورای مرکزی حزب کارگزاران در سمت چپ و وابستگان نسبی نوربخش در کناره راست راهرو صف کشیده بودند و تسلیت می شنیدند. همتی، نجفی، کرباسچی، عطریانفر در کنار مجرد، کمیجانی، شیبانی، وهاجی، لطیف و سیف از مقامات بانکی و همچنین مهندس طهماسب مظاهری وزیر امور اقتصادی به صف شده بود. مهندس در طول مراسم هم تلفن همراه خود را رها نمی کرد و به چندین تماس پاسخ داد. آخرین نفر قبل از درب ورود محمدرضا عارف معاون اول رئیس جمهور بود که به سفارش او حضوری پررنگ در تمام مراسم داشت. در جوار او هم فصل مشترک مقامات کشوری و بستگان ایستاده بود. شفتی مدیر عامل اسبق هما و سفیر کنونی ایران در اسپانیا برادر همسر دکتر نوربخش است. گویا روزهای سفارت او هم رو به پایان است و وی باید به زودی مادرید را به مقصد یکی از زیرمجموعه های وزارت نفت ترک کند.

او موسس شرکت مهندسی و ساختمان نفت است. در دقایق اول مراسم که مداح مشغول قرائت ابیاتی از حافظ بود سیدمحمد خاتمی وارد مجلس شد از در ورودی گذشت اما به عقب برگشت و محمد پسر جوان نوربخش را بوسید و دوباره وارد شد. پس از او منصوبینش یک به یک بر صندلی ها جای گرفتند. مهاجرانی، خرم، جهانگیری، معین، حاجی، زنگنه، خرازی، شریعتمداری، نصیری، ابطحی، موسوی لاری، آهنی، میرمعزی، عبدالعلی زاده و پزشکیان. قاسمی، منافی، محلوجی و توکلی هم از دولت های قبلی خود را به مراسم رساندند.

علی لاریجانی و عبدالله جاسبی هم ردیف های اول و دوم نشستند. به علی اکبر ولایتی مشاور امور بین الملل رهبر انقلاب و دیرین ترین وزیر جمهوری اسلامی (که زنگنه تا چندی دیگر این رکورد را از او خواهد گرفت) هم از تریبون خوشامد گفته شد. کیان ارثی هم از سوی مجمع روحانیون مبارز آمد. مقتدایی دادستان سابق کل کشور هم تنها چهره قضایی حاضر بود.

بی سابقه ترین رگبار و توفان تهران به روایت سازمان هواشناسی در لحظات پایانی ترحیم نوربخش درگرفت. باران سیل آسا در حالی می بارید که تعداد نسبتا زیادی از مردم برای دیدن مسئولین و دادن نامه ای و گرفتن سفارشی روبه روی مسجد ایستاده بودند. کادر انتظامات بانک های مرکزی و سپه به ردیف زیر باران صف کشیده بودند. پیرزنی پژوی سیاه رنگ وزیر مسکن و شهرسازی را متوقف می کند. از وام مسکن می پرسد.

 

Twitter
Google+
Facebook